Make your own free website on Tripod.com
 


TARİHE İMZA ATAN KADINLAR

2 SINIF KIRGIZ ÖGRENCISI

Svetlana KIŞTOBAEVA

 

“ Benden bir yazı yazmamı istediler. Size ne yazabilirim diye çok düşündüm, ama bir türlü karar veremedim. Şu günlerde okuduğum bir kitap var: ‘Kırgızistanın Tarihi’ niye tarih okuyorsun?diye sorabilirsiniz... kendi tarihimi bilmediğimden değil, merak ettiğim için okuyorum. Okuldayken beş sene boyunca tarih dersi gördüm ama yetmediği için okumaya, yeni şeyler öğrenmeye devam ediyorum. Kitapları tekrar tekrar okuyunca daha önce farketmediğim veya o anda önem vermediğimden dolayı öğrenemediğim bilgiler ortaya çıkıyor.bence insan kendi tarihini bilmeli ve onu öğremek için kitapları ve diğer kaynakları tekrar tekrar okumaktan çekinmemelidir. Çünkü tarih çok önemlidir. Tarih insanlığın geleceğidir. İnsan geçmişte olanlara bakarak örnek ve ders alarak gelecekte ona göre davranmalı. İşte bu kitabı okurken aklıma böyle bir konu geldi.” Bu yazıda iki Kırgız kadının öyküsünden bahsetmek istiyorum. Aslında kadın hangi ülkeden olursa olsun başlı başına bir öyküler zinciri ve çok ayrı bir inceleme konusudur. Asıl konuya geçmeden önce anlatmam gereken bir şey var. Bildiğiniz gibi Kırgızistan’ın para birimi ‘Som’ metal paramız yok.tüm paralar kağıttır. Toplam 10 adet para var. Onların iki tanesinin üstünde kadın resmi var. Evet, evet yanlış okumadınız, bu gerçek. Bildiğim kadarıyla çok az ülkelerin paralarının üzerinde bir kadının resmi var. Mesela, bizim ‘özgürlükler ve eşitlikler ülkesi’ diye tanıdığımız A.B.D.’nin bile paralarının üzerinde herhangi bir bayanın resmi mevcut değil. “bunda ne var” diye sorabilirsiniz. “bunun anlamı nedir?”... anlamı şu: Kırgızistan’da da tüm müslüman- Türk ülkelerdeki gibi en büyük rolü erkek oynar. Ancak kadınlara da saygı gösterilir; kadının rolü özeldir. Aslında ülkemizde kadın- erkek ayrımı yapılmamaya çalışılıyor. Kırgızistan demokratik bir ülkedir. Demokratik ülkelerin özelliklerinden biri ise her konuda eşitliktir. Yöneticilerimiz de bu eşitliği göstermek için paraların üstünde hem erkek hem de kadın resimlerini koymaya karar vermişler. Paraların üstündeki insanlar sıradan insanlar değil. Bunların hepsi kendi zamanlarında Kırgızistan’ın tarihinde yer almış ‘örnek şahsiyetler’ dir. Daha önce de dediğim gibi, iki kağıt paranın üstünde kadın resimleri var. Bu paralar Beş ve Elli Som’ dur. Beş somun üstünde ‘Babüsayra Beyşenaliyeva’ nın portresi bulunuyor. Babüsayra 1926 yılında Kırgızistan’ın Taş-Tübö köyünde doğmuş. 1936-41 yılları arasında Leningrad’daki Kareografi Enstitüsü’nde eğitim almış. 1941 senesinde Kırgız Devlet Opera ve Bale Tiyatrosu solisti, 1947 yılında da Frunze’deki (şimdiki adıyla Bişkek) kareografi enstitüsünde öğretmenlik yapmış, Kırgız Balesi’ni belli bir düzeye getirmede çok önemli bir rolü olan ve çok sayıda ödül alan bir bale sanatçısıdır. Bir dönemde Kırgız Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin yüksek ra mensubu olmuş ve 1973 yılında kansere yenik düşmüştür. Elil somun üstündeki bayan ise ‘Kurmanca Datko’dur. 19. yüzyılda Güney Kırgızistan’ı yöneten bir kadınır kendisi. Tarihte ‘alay çariçesi’olarak bilinen birisidir. Kurmancan 1811’ de doğmuş, 18 yaşına geldiğinde hayatında daha önce hiç görmediği, tanımadığı bir adamla evlendirilmiştir. Ancak Kurmanca tüm din, örf ve adet kurallarına rağmen kocasınını evine gitmeyip, evde kalmaya karar vermiş. Yaptığı davranıştan dolayı da halk tarafından dışlanıyor. 1932’de herşeye rağmen kocasından ayrılıp, sevdiği bir kimse ile evleniyor. Kurmancan’ın yeni eşi Alımbek Datka o zamanlar Güney Kırgızistan’ı yöneten biriymiş. Kurmanca her zemen kocasının yanınıda kalmış ve hep ona yardımcı olmuş. Alımbek Datka başka yerlere gittiği zamanlarda yönetimi karısına devredirmiş. Alımbek öldükten sonra yönetim Kurmancan’a kalmış. Hokan Hanlığı’nın Hanı Hudoyar, Kurmancan’ı “datka” olarak adlandırmış. Kurmancan Datka,(Datka ‘alay çariçesi’ demektir) tarihteki ilk kadın albay oluyor.bir zamanlar düşmanlarını korkutan Hokan Hanlığı ve onun gibi başka hanlıklara da sözünü geçiren birisiymiş. Halkının iyiliği için savaşan bir kadınmış. Kurmancan Datka’nın altı çocuğu varmış. Onlardan birisi Ruslara karşı savaşmış. Oğlu, çarpışmada askerlerini tamamen kaybetmek üzereyken savaştan çekilmiş ve Afganistan’a kaçmış. Bazı kaynakmara göre orada ölmüş. Bu savaştan dolayı halkın arasında isyan çıkmış. Datka durumun kötüye gittiğini görünce Ruslarla anlaşmış ve Rusya’ya bağlanmaya karar vermiş. Bağlandıktan sonra Alay (Kırgızistan’ın güney tarafı) 5 bölgeye bölünmüş. Bu bölgelerin sorumluları olarak iki oğlu kalmış. Bir zaman sonra oğulları kaçakçılık yaptıklarından dolayı ceza almışlar. Birisine idam cezası, diğerine ise Sibirya’ya sürgün cezası verilmiş. Kurmancan tüm yetkilerini kullanarak en çok sevdiği oğlunu ölümden kurtarmaya çalışmış. Ama ne yazık ki kurtaramamış. Oğlunun idam olacağı gün bizzat orada bulunmuş ve oğlunun gözlerinin içine bakarak sadece “ölümün gözlerinin içine bak” demiş. Acısına katlanamayan Kurmancan sahip olduğu her şeyi dağıtıp eski köyüne geri dönmüş. Ancak bu da Kurmancan’ı acısından sıyıramamış. Ağır hastalıklardan sonra 1 Şubat 1907 yılında bu dünya ile vedalaşmış. Kurmancan bütün bu özelliklerinin yanında bir de yazarmış. 1811-1907 yılları arasında yaşayan Kurmancan cesareti, azmi ve direnci temsil eder. Kırgızistan bu sene 2200’üncü devlet olma yılını kutluyor. Çok uzun yıllar göçebe ve yarıgöçebe yaşamı olan bir millet Kırgızlar. Sonradan 70 yıl Sovyetler’e bağlılık ve 1991’den beri de bağımsız bir cumhuriyet...bağımsızlığını kazandıktan iki yıl sonra kendi para birimini kullanmaya başladı. İşte bu geçişte biri yakın diğeri de daha eski tarihlerde yaşamış iki ‘kadın’ karakterin resimlerini para biriminde kullanarak onları ve onların yapmış oldukları işlerin unutulmamasını sağlamaya çalışmıştır. Bu bir anlamda tarihimizde yer alan bütün önemli kadınlara saygı duruşu ve anmayı gerektiren bir husustur. Aynı zamanda da gnçlere iyi birer örnektir. Aslında hepimizin şunu düşünmesi lazım: dünyanın bir çok ülkesinde, bir çok kadın kahramalar, sanatçılar, bilim kadınları var. Acaba bunlardan hiç biri paranın üstünde dahi olsa yer almayı hak etmiyor mu???

   

 

İÇİNDEKİLER

 

 

 

 

 

 


Copyright © 2004 Avrasya Toplulugu. All right reserved.
Designed By Vazha Devadze